✍️ रस्मि खत्री, सिन्धुपाल्चोक
“हामी हरेक दिन अरूका सपना बुनिदिन्छौँ, तर आफ्ना सपना भने धमिलिँदै गएका छन्।”
शिक्षा राष्ट्र निर्माणको मेरुदण्ड हो भन्ने भनाइ सानै उमेरदेखि सुन्दै आएका हौँ। तर त्यस मेरुदण्डलाई बलियो बनाउने आधारभूत स्तम्भ शिक्षकहरू आज पनि उपेक्षित छन्। विशेषतः निजी विद्यालयमा कार्यरत शिक्षकहरूको अवस्था झनै दयनीय छ – झिलिमिली विद्यालयका रंगीन भित्ताभित्र उनीहरूको जीवन भने निरस, थकित र पीडादायक छ।
चमकिलो विद्यालय, अँध्यारो यथार्थ
निजी विद्यालयहरू आधुनिक शिक्षाको प्रतीकका रूपमा देशभर छरिएका छन्। अंग्रेजी माध्यम, प्रतिस्पर्धात्मक वातावरण, सुन्दर भवन र आकर्षक पोशाकले यी विद्यालयलाई आम अभिभावकको पहिलो रोजाइ बनाएको छ। तर यसै आवरणभित्र लुकेको छ — शिक्षकहरूको कठोर श्रम, न्यून पारिश्रमिक, र मनोवैज्ञानिक दबाबको संसार।
शिक्षक हुनु: सम्मान कि शोषण?
निजी विद्यालयमा कार्यरत शिक्षकहरूलाई धेरैले ‘स्मार्ट’, ‘अंग्रेजी बोल्ने’ भनी चिन्न सक्छन्। तर कोही भित्रको पीडा बुझ्दैन। बिहान ६ बजेदेखि साँझ ५ बजेसम्मको काम, विना ओभरटाइम भुक्तानी, बिदा लिँदा तिरस्कार, र आफ्नो पीडालाई प्रकट गर्दा जागिर जाने डर। स्कुलको रंगीन कोठा भित्र शिक्षकको मन भने प्रायः चिसो र खिन्न हुन्छ।
“बच्चाहरूलाई ‘Respect your teacher’ सिकाउँछौँ, तर समाजले भने सोध्छ – ‘ए, त्यही यत्तिका तलबमा पढाउने शिक्षक?’”
मुख्य समस्याहरू
१.
न्यून पारिश्रमिक
शिक्षकहरूले गर्ने श्रमको तुलना गर्दा पारिश्रमिक अत्यन्तै कम हुन्छ। कतिपय अवस्थामा त सरकारले निर्धारण गरेको न्यूनतम ज्यालाभन्दा पनि कममा उनीहरू काम गरिरहेका हुन्छन्।
२.
कामको चाप
पठनपाठन मात्र होइन, रिपोर्टिङ, अभिभावकसँग संवाद, अतिरिक्त गतिविधि, र प्रशासनिक कामको चाङ। तर न त सुविधाको प्रत्याभूति छ, न सम्मानको सुनिश्चितता।
३.
अस्थिर रोजगारी
वार्षिक करार, मूल्याङ्कनको आधारमा नियुक्ति/पुनर्नियुक्ति, मनपरी हटाउने प्रबृत्तिले शिक्षकहरूमा असुरक्षाको भावना बढाएको छ।
४.
श्रम अधिकारको अभाव
बिमा, पेसन्सन, मातृत्व/पितृत्व बिदा, नियमित तलब, र बिदा सुविधा जस्ता श्रमिक अधिकारसमेत छैनन्। श्रम ऐनको पूर्ण कार्यान्वयन नभएपछि शिक्षकहरू शोषित भइरहेका छन्।
हाम्रो माग – अब चुप बस्दैनौँ!
अब शिक्षक मौन रहने बेला छैन। हामीले पनि सपना देख्ने अधिकार राख्छौँ। शिक्षक मानव हुन्, मेसिन होइनन्। हामीले चाहन्छौँ:
- न्यूनतम पारिश्रमिकको कानुनी ग्यारेन्टी
- स्थायी नियुक्तिको अवसर र श्रमिक अधिकार
- सामाजिक सुरक्षा: स्वास्थ्य बिमा, पेन्सन, बिदा सुविधा
- शिक्षकका आवाजको सम्मान, श्रमको मूल्य
- नियमित पारिश्रमिक वृद्धिको सुनिश्चितता
- अतिरिक्त समयको उचित भुक्तानी
- अध्यापनसँग मेल खाने मनोवैज्ञानिक सहयोग वातावरण
सकारात्मक परिवर्तनका उपायहरू
- निजी विद्यालयहरू श्रम ऐनको दायरामा ल्याई पारिश्रमिक र सुविधा सुनिश्चित गर्न सरकारको कडा अनुगमन।
- निजी शिक्षकहरूको संगठनलाई कानुनी हैसियतसहित सशक्त बनाइनु।
- शिक्षक, अभिभावक, सञ्चालक र सरकारबीच पारदर्शिता र उत्तरदायित्वको वातावरण निर्माण।
- उत्कृष्ट कार्य गर्ने शिक्षकलाई सार्वजनिक सम्मान र प्रोत्साहन।
- स्थानीय तहदेखि केन्द्रसम्म निगरानी समिति गठन गरी समस्या तत्काल समाधानको पहल।
निष्कर्ष: शिक्षकको मौनता अब क्रान्तिमा बदलिनुपर्छ
निजी विद्यालयहरू शिक्षाको अभिन्न अङ्ग हुन् भने त्यहाँ कार्यरत शिक्षकहरू त्यो प्रणालीका मेरुदण्ड हुन्। उनीहरूको आवाज नसुनी, श्रमको कदर नगरी, र जीवनस्तर सुधार नगरी देशको शिक्षाको गुणस्तर उठ्दैन। यदि सरकार, समाज र विद्यालय सञ्चालकहरूले शिक्षकको चीत्कार सुन्दैनन् भने, त्यो मौनता एकदिन आन्दोलन बन्नेछ।
“हामी अरूका भविष्य निर्माण गर्छौँ, तर हाम्रो भविष्य स्वयं धरापमा छ। हामीलाई चिया पिउँदा मुटु भारी हुन्छ, तर अनुहारमा मुस्कान ल्याएर कक्षामा पुग्नुपर्छ।”
अब हामी चुप लाग्दैनौँ। हामी शिक्षक हौँ, हामी पनि जीवन र सम्मानका अधिकारी हौँ।
प्रतिक्रिया
सम्बन्धित खवर
