काठमाडौं, नेपाल – भारतको ओडिसास्थित कलिंगा इन्स्टिच्युट अफ इन्डस्ट्रियल टेक्नोलोजी (केआईआईटी) विश्वविद्यालयमा अध्ययनरत नेपाली छात्रा प्रकृति लम्सालको मृत्युको घटनाले नयाँ मोड लिएको छ। मृत्युपछि विश्वविद्यालय प्रशासनको लापरवाही, नेपाली विद्यार्थीहरूमाथि दुव्र्यवहार, र भारत-नेपाल कूटनीतिक सम्बन्धमा देखिएको कमजोरीलाई लिएर संसदमा सरकारको भूमिकामाथि गम्भीर प्रश्न उठेको छ।

संसदमा सरकारको आलोचना:

नेपालका सांसदहरूले यो घटनालाई गम्भीर रूपमा लिँदै सरकारलाई तत्काल कूटनीतिक पहल गर्न आग्रह गरेका छन्। माओवादी केन्द्रका सांसद माधव सापकोटाले सरकारले यस मामिलामा चासो नदेखाएको र नेपाली विद्यार्थीहरूको सुरक्षाका लागि प्रभावकारी कदम नचालेको आरोप लगाए।

राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीका सांसद मनिष झाले नेपाली छात्रा मृत्यु प्रकरणले नेपालको कूटनीतिक असक्षमता उजागर गरेको बताए। उनले भने, “डिप्लोम्याटिक रणनीति कमजोर भएकै कारण छिमेकी देशमा नेपाली विद्यार्थीलाई अपमानजनक व्यवहार सहनु परेको छ। सरकारको दुई-तिहाइ बहुमत सिंहदरबारभित्र सीमित भएको देखिन्छ।”

सांसदहरूले घटनाको छानबिनमा सरकारको निष्क्रियता देखिएको भन्दै नेपाली विद्यार्थीहरूको आत्मसम्मान र सुरक्षाका लागि ठोस कदम चाल्नुपर्ने माग गरेका छन्।

विश्वविद्यालय प्रशासनको विवादास्पद भूमिका:

मृत्यु घटनापछि विश्वविद्यालय प्रशासनले चर्को आलोचना खेपिरहेको छ। नेपाली विद्यार्थीहरूले “विश्वविद्यालयको लापरवाहीकै कारण प्रकृति लम्सालको मृत्यु भएको” आरोप लगाएका छन्।

घटनापछि विश्वविद्यालय प्रशासनले तत्कालै नेपाली विद्यार्थीहरूलाई होस्टेल खाली गर्न आदेश दिएको थियो। सयौं नेपाली विद्यार्थीलाई जबरजस्ती रेल स्टेसनमा लगेर छाडिएको घटनाले विश्वविद्यालय प्रशासनको अमानवीय व्यवहार उजागर गरेको छ।

नेपालमा चर्किएको विरोधपछि केआईआईटी विश्वविद्यालयले एक विज्ञप्ति जारी गर्दै होस्टेल खाली गर्ने आदेश फिर्ता लिएको जनाएको छ। साथै, नेपाली विद्यार्थीहरूमाथि दुर्व्यवहार गर्ने दुईजना सुरक्षागार्ड, दुईजना होस्टेल कर्मचारी, र एकजना प्रशासनिक अधिकारीलाई कारबाही गरिएको जनाएको छ।

छात्राको मृत्यु: आत्महत्या कि जबरजस्ती?

भुवनेश्वर प्रहरीको अनुसन्धानअनुसार, प्रकृति लम्सालले आत्महत्या गरेकी बताइए पनि घटनाप्रति शंका बढ्दै गएको छ। अनुसन्धानमा खुलेका केही तथ्यहरू:

• प्रकृतिले मृत्युअघि बी.टेक तेस्रो वर्षका छात्र अद्विक श्रीवास्तवबाट मानसिक यातना पाएको रिपोर्ट विश्वविद्यालयको अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्ध कार्यालयमा दिएकी थिइन्।

• तर, विश्वविद्यालयले कुनै कदम नचालेपछि उनी मानसिक तनावमा परेकी थिइन्।

• श्रीवास्तवविरुद्ध आत्महत्या गर्न दुरुत्साहन गरेको अभियोगमा उजुरी दर्ता भएको छ, र उनलाई पक्राउ गरी न्यायिक हिरासतमा पठाइएको छ।

• प्रकृतिको मृत्यु शंकास्पद भएकाले थप अनुसन्धान आवश्यक रहेको सांसदहरूले माग गरेका छन्।

नेपाल सरकारको कूटनीतिक कमजोरी:

यस घटनाले नेपाल सरकारको कूटनीतिक असक्षमता पनि देखाएको छ।

• नेपाली छात्राको मृत्यु भएको तीन दिनसम्म पनि नेपाल सरकारले कुनै ठोस कदम नचाल्नु सरकारको उदासीनताको संकेत हो।

• नेपाली विद्यार्थीलाई रेल स्टेसनमा लगेर छाड्दा सरकारले तत्कालै हस्तक्षेप गर्न सकेन।

• संसदमा सांसदहरूले सरकारलाई तत्काल उच्चस्तरीय कूटनीतिक संवाद थाल्न र दोषीमाथि कारबाही गराउन दबाब दिएका छन्।

न्याय खोज्दै नेपाली विद्यार्थीहरू-

प्रकृति लम्सालको मृत्यु सामान्य घटना होइन। यो नेपाल सरकार, भारतीय प्रशासन, र विश्वविद्यालय प्रशासनको भूमिकामाथि गम्भीर प्रश्न उठाउने घटना बनेको छ। नेपाली विद्यार्थीहरू न्यायको खोजीमा छन्, तर सरकारको सुस्त प्रतिक्रिया उनीहरूको सुरक्षाका लागि अझै चुनौती बनेको छ।

अब प्रश्न उठ्छ— के नेपाल सरकार नेपाली विद्यार्थीको सुरक्षाका लागि कडा कूटनीतिक कदम चाल्न सक्षम छ? कि यो घटनासमेत अन्य थुप्रै घटनाजस्तै कागजमै सीमित हुने हो?

यस प्रकरणमा नेपाल सरकारले कस्तो कदम चाल्ने हो, त्यो अबको समयले देखाउनेछ।