काठमाडौँ — जनआस्था साप्ताहिकका सम्पादक किशोर श्रेष्ठलाई प्रहरीले पक्राउ गरेको छ। ललितपुरस्थित निवासबाट बुधबार साँझ पक्राउ परेका श्रेष्ठलाई वैयक्तिक गोपनीयतासम्बन्धी कसुरमा अनुसन्धानका लागि नियन्त्रणमा लिइएको प्रहरीले जनाएको छ।
प्रहरीका अनुसार श्रेष्ठविरुद्ध एक व्यक्तिले दिएको उजुरीका आधारमा पक्राउ गरिएको हो। उपत्यका अपराध अनुसन्धान कार्यालय र जिल्ला प्रहरी परिसर काठमाडौंको टोलीले उनलाई पक्राउ गरेको थियो। हाल श्रेष्ठलाई काठमाडौं प्रहरी परिसरको हिरासतमा राखिएको र बिहीबार अदालतमा उपस्थित गराउने तयारी रहेको प्रहरीले जनाएको छ।
श्रेष्ठको पक्राउको पृष्ठभूमिमा जनआस्थाको सामाजिक सञ्जालमा प्रकाशित सामग्रीलाई लिएर परेको उजुरी जोडिएको छ। उपसभामुख रुवीकुमारी ठाकुरले समेत जनआस्था डटकमको सामाजिक सञ्जालमा आफ्नो तस्बिरसहित आपत्तिजनक तथा धम्कीपूर्ण सामग्री प्रकाशित भएको भन्दै प्रेस काउन्सिल नेपालमा उजुरी दिएकी थिइन्।
तर, श्रेष्ठको पक्राउलाई बुधबारको एउटा घटनामा मात्र सीमित गरेर बुझ्न कठिन छ। नेपाली पत्रकारितामा जनआस्था साप्ताहिकको तीन दशकभन्दा लामो यात्रासँगै श्रेष्ठको नाम खोज पत्रकारिता, सत्ता-विरोधी समाचार, गोप्य सूचना सार्वजनिक गर्ने शैली र विवादास्पद प्रकाशनसँग जोडिँदै आएको छ।
पार्टीको छायाबाट छुट्टिएर जन्मिएको पत्रिका
जनआस्थाको सुरुवात तत्कालीन राजनीतिक पत्रकारिताको एउटा विद्रोहबाट भएको थियो।
बहुदलीय व्यवस्था पुनःस्थापनापछिको समयमा साप्ताहिक पत्रिकाहरू नेपाली राजनीतिक बहसका प्रभावशाली माध्यम थिए। त्यही समयमा ‘दृष्टि’ साप्ताहिकमा काम गरिरहेका किशोर श्रेष्ठसहितका पत्रकार र व्यवस्थापन पक्षबीच स्वामित्व, सम्पादन स्वतन्त्रता र पार्टी नियन्त्रणका विषयमा मतभेद बढ्यो।
त्यसपछि श्रेष्ठसहितको टोली अलग भयो। उनीहरूसँगै ‘दृष्टि’मा काम गरेका केही पत्रकार पनि नयाँ प्रकाशनमा जोडिए। राजनीतिक दलको प्रत्यक्ष नियन्त्रणभन्दा बाहिर रहेर समाचार गर्ने उद्देश्यसहित जन्मिएको यही प्रयास पछि ‘जनआस्था’का रूपमा स्थापित भयो।
वि.सं. २०५१ फागुन २४ गते पहिलो अंक प्रकाशित भएको जनआस्थाले सुरुदेखि नै सामान्य समाचारभन्दा भित्री सूचना र खोजमूलक सामग्रीलाई आफ्नो मुख्य विशेषता बनायो।
दरबारदेखि सुरक्षा निकायसम्मका सूचना
नेपालको पुरानो साप्ताहिक पत्रकारितामा सत्ता र शक्ति केन्द्रका भित्री सूचना सार्वजनिक गर्ने अभ्यास निकै प्रभावशाली थियो। जनआस्थाले यही शैलीलाई अझ आक्रामक रूपमा अघि बढायो।
दरबार, सेना, प्रहरी र राजनीतिक शक्तिकेन्द्रसँग सम्बन्धित संवेदनशील विषयमा समाचार प्रकाशित गर्दै पत्रिकाले आफ्नो छुट्टै पहिचान बनायो। नमिता–सुनिता प्रकरणदेखि दरबारसँग जोडिएका विवाद, माओवादी द्वन्द्वका घटनादेखि राजनीतिक नेतृत्वका गतिविधिसम्म जनआस्थाका समाचारले पटक–पटक बहस सिर्जना गरे।
अछामको मङ्गलसेन आक्रमणपछि राजधानीमा राजनीतिक नेतृत्वको भोजभतेरलाई लिएर प्रकाशित समाचार होस् वा कृष्ण सेनको हिरासतमा मृत्युको विषय—जनआस्थाले आफूलाई ‘भित्रको सूचना बाहिर ल्याउने’ पत्रिकाका रूपमा स्थापित गर्यो।
यस क्रममा श्रेष्ठ स्वयं पनि पक्राउ, धम्की र निगरानीको सामना गरेको बताउँदै आएका छन्।
राजतन्त्रको समयमा दबाब
२०६१ माघ १९ को शाही कदमपछि जनआस्थाको कार्यालयमा सैनिक टोली बसेर सामग्रीमाथि निगरानी गरेको प्रसंग पनि नेपाली पत्रकारिताको इतिहासमा उल्लेख हुँदै आएको छ।
सम्पादकीय सामग्रीमा नियन्त्रण गर्ने प्रयास भए पनि पत्रिकाले आलोचनात्मक सामग्री प्रकाशित गर्न छाडेन। त्यस अवधिले जनआस्थालाई सत्ता र प्रेसबीचको संघर्षको एउटा उदाहरणका रूपमा स्थापित गर्यो।
राजतन्त्र अन्त्य भएर गणतन्त्र स्थापना भएपछि पनि पत्रिकाको शैली भने पूर्ण रूपमा परिवर्तन भएन। नयाँ राजनीतिक शक्ति, सरकार र चर्चित व्यक्तिमाथि पनि जनआस्थाले समाचार तथा खोजमूलक सामग्री प्रकाशित गर्दै आयो।
तर सबै समाचार प्रशंसायोग्य रहेनन्
जनआस्थाको इतिहास केवल निर्भीक पत्रकारिताको कथा भने होइन।
यसका केही प्रकाशनलाई लिएर पत्रकारिताको मर्यादा, व्यक्तिगत गोपनीयता र सनसनीपूर्ण प्रस्तुतीकरणबारे गम्भीर प्रश्नसमेत उठेका छन्। कलाकार श्रीषा कार्कीसम्बन्धी प्रकाशित सामग्री यसको सबैभन्दा चर्चित उदाहरणमध्ये एक हो।
कार्कीको तस्बिरसहित प्रकाशित सामग्रीपछि उनको आत्महत्यासँग उक्त समाचारलाई जोडेर लामो समयदेखि आरोप लाग्दै आएको छ। समाचारकै कारण मृत्यु भएको पुष्टि गर्ने प्रमाण नभएको श्रेष्ठको दाबी रहे पनि यो घटनाले जनआस्थाको पत्रकारितामाथि नैतिक प्रश्न खडा गर्यो।
यसै कारण जनआस्थाको परिचय दुई फरक धारमा देखिन्छ—एकातिर सत्ता र शक्तिकेन्द्रसँग नडराउने खोज पत्रकारिता, अर्कोतिर कहिलेकाहीँ सीमारेखा नाघेको सनसनीपूर्ण प्रस्तुतीकरण।
धेरै पत्रकारको पत्रकारिता यात्रा यहीँबाट
विवादका बाबजुद जनआस्था नेपाली पत्रकारिताका लागि एउटा महत्वपूर्ण ‘स्कुल’ पनि बन्यो।
विभिन्न समयमा त्यहाँ काम गरेका पत्रकारहरू पछि ठूला दैनिक, अनलाइन तथा सञ्चार संस्थाको नेतृत्व तहमा पुगे। यसले जनआस्थालाई केवल एउटा साप्ताहिक पत्रिका नभई पत्रकार उत्पादन गर्ने संस्थाका रूपमा समेत परिचित गरायो।
पत्रिकासँग जोडिएका पत्रकारहरूले तथ्य खोज्ने, स्रोत निर्माण गर्ने, शक्ति केन्द्रभित्र प्रवेश गर्ने र समाचारलाई फरक कोणबाट प्रस्तुत गर्ने शैलीमा अनुभव हासिल गरे।
अहिले फेरि केन्द्रमा जनआस्था
पछिल्लो समय सरकारले सार्वजनिक गर्न नचाहेको भनिएको ‘जेन–जी आन्दोलन’ सम्बन्धी जाँचबुझ आयोगको प्रतिवेदन सार्वजनिक भएपछि जनआस्था फेरि चर्चामा आएको छ।
प्रतिवेदन सार्वजनिक भएपछि सूचना लुकाउने कि सार्वजनिक गर्ने भन्ने विषयमा राजनीतिक तथा सामाजिक बहस तीव्र भयो। जनआस्थाले गोप्य भनिएको प्रतिवेदन सार्वजनिक गरेपछि यसको पुरानो ‘भित्रको सूचना बाहिर ल्याउने’ छवि फेरि चर्चामा आयो।
तर यही पृष्ठभूमिमा अहिले सम्पादक श्रेष्ठ पक्राउ परेका छन्।
एकातिर प्रेस स्वतन्त्रता, खोज पत्रकारिता र सार्वजनिक सरोकारका सूचना सार्वजनिक गर्ने अधिकारको प्रश्न छ भने अर्कोतिर व्यक्तिगत गोपनीयता, स्रोतको विश्वसनीयता, समाचारको प्रमाण र पत्रकारिताको आचारसंहिताको प्रश्न पनि उठेको छ।
जनआस्थाको तीन दशकभन्दा लामो यात्राले देखाएको एउटा तथ्य भने स्पष्ट छ—यो पत्रिका नेपाली पत्रकारितामा सधैँ सहज बाटोमा हिँडेको संस्था होइन। कहिले सत्ताको आलोचक, कहिले गोप्य सूचनाको वाहक, कहिले पत्रकारिताको ‘स्कुल’ र कहिले विवादको केन्द्र बनेको जनआस्था अहिले आफ्नै सम्पादकको पक्राउपछि फेरि राष्ट्रिय बहसको केन्द्रमा आइपुगेको छ।
प्रतिक्रिया
सम्बन्धित खवर
