डडेल्धुरा। यसपटक बुद्ध एयरमार्फत काठमाडौंबाट धनगढीसम्मको हवाई यात्रा गर्ने क्रममा एउटा रोचक संयोग भयो। जहाजभित्र उपलब्ध गराइएको पत्रिका पल्टाउँदै गर्दा डडेल्धुराको गन्यापधुरा गाउँपालिका–१, साहुखर्कस्थित चर्चित ‘बाजेको खीर पसल’ बारेको सामग्री पढ्न पाइयो। त्यसपछि धनगढी विमानस्थलमा अवतरण गरेलगत्तै भीमदत्त राजमार्ग हुँदै डडेल्धुरा उक्लँदै गर्दा त्यो ऐतिहासिक खीर पसल पुग्ने योजना बनायौँ।

साहुखर्क पुगेपछि ‘बाजेको खीर पसल’ मा रोकियौँ। पसलका सञ्चालक कर्णबहादुर देउवासँग कुराकानी गर्दा उनले आफ्नो परिवारको लामो संघर्ष र पसलको इतिहास सुनाए।

उनका अनुसार उनका बुवा स्वर्गीय शेरबहादुर देउवा, जसलाई धेरैले ‘खीर बाजे’ भनेर चिन्थे, ले वि.सं. २०३२ सालतिर यो खीर पसल सुरु गरेका थिए। त्यसअघि परिवार वि.सं. २०२४ सालतिर गाउँबाट भीमदत्त राजमार्ग नजिकको साहुखर्कमा बसाइँ सरेको थियो। तीन वर्षअघि ८२ वर्षको उमेरमा ‘खीर बाजे’को निधन भएपछि अहिले छोरा कर्णबहादुरले पसलको जिम्मेवारी सम्हालिरहेका छन्।

कर्णबहादुरले विगत सम्झँदै भने, “महाभारत पर्वतको यस घनघोर लेकमा महिनौँसम्म बाक्लो हिउँ जम्थ्यो। त्यतिबेला यहाँ अरू कुनै पसल थिएन। गाडी पनि चल्दैनथे। पैदल यात्रा गर्नेहरूका लागि हाम्रो घर नै बास बस्ने र विश्राम गर्ने ठाउँ थियो।”

बुवासँगै खीर पकाउन थालेका कर्णबहादुरलाई यो पेसामा लागेको २६ वर्षभन्दा बढी भइसकेको छ। अहिले पनि उनी स्थानीय चामल, गाईको शुद्ध दूध र दाउराको आगोमा परम्परागत शैलीमै खीर पकाउँछन्। यही मौलिक स्वादले ‘बाजेको खीर’ लाई सुदूरपश्चिमको परिचय बनाएको छ।

उनका अनुसार पूर्वप्रधानमन्त्री मदन भण्डारी, माधवकुमार नेपाल, बाबुराम भट्टराई लगायत धेरै राष्ट्रिय नेताहरूले यहाँको खीरको स्वाद चाखिसकेका छन्। पूर्वप्रधानमन्त्री शेरबहादुर देउवा त आफ्नै परिवारका सदस्य हुन्। पछिल्ला वर्षहरूमा प्रधानमन्त्री बालेन्द्र (बालेन) शाह यहाँ आएर खीर खाएपछि सामाजिक सञ्जालमा यो पसल झन् चर्चामा आएको उनी बताउँछन्।

आज ‘बाजेको खीर पसल’ केवल एउटा चिया–खाजा पसल मात्र होइन, भीमदत्त राजमार्ग हुँदै सुदूरपश्चिमका सात पहाडी जिल्लातर्फ यात्रा गर्ने हजारौँ यात्रुका लागि एउटा सम्झनायोग्य विश्रामस्थल बनेको छ। स्थानीयदेखि विदेशी पाहुना, कूटनीतिज्ञदेखि राजनीतिक नेतृत्वसम्म यहाँको खीरको स्वाद लिन पुग्ने गरेका छन्।

हामीले पनि त्यही ऐतिहासिक खीरको स्वाद चाख्यौँ। दाउराको आगोमा पाकेको सुगन्ध, स्थानीय चामलको मिठास र शुद्ध गाईको दूधको स्वादले यो खीर किन दशकौँदेखि यात्रुहरूको रोजाइमा परेको रहेछ भन्ने सहजै महसुस भयो।

काठमाडौंबाट सुरु भएको हाम्रो यात्रा डडेल्धुराको साहुखर्कमा पुगेर ‘बाजेको खीर’ को स्वादसँगै अझ सम्झनलायक बन्यो। सुदूरपश्चिम यात्रा गर्ने जो–कोहीका लागि यो ठाउँ केवल खीर खाने गन्तव्य मात्र होइन, इतिहास, आतिथ्यता र नेपाली मौलिक स्वादलाई नजिकबाट अनुभूति गर्ने विशेष स्थल पनि हो।

प्रधानमन्त्री बालेन्द्र (बालेन) शाह

पूर्वप्रधानमन्त्री केपी ओली 

अष्ट्रेलियाली राजदूत महामहिम फेलिसिटी भोल

यो ग्राउन्ड रिपोर्ट पत्रकार विशु गुरुङले डडेल्धुरा यात्राका क्रममा तयार पारेका हुन्।